ମାନସ ରଞ୍ଜନ ମହାପାତ୍ର, ପୁରୀ, ୧୫ ଅପ୍ରେଲ ୨୦୨୪
ଅନୁବାଦ କହିଲେ ଅନେକେ ଗୋଟିଏ ଭାଷାର ପାଠର ଅନ୍ୟ ଭାଷାକୁ ଭାଷାନ୍ତର ବୋଲି ବୁଝନ୍ତି । ଅନେକେ ସିଧାସଳଖ ଗୋଟିଏ ଭାଷାରୁ ଅନ୍ୟ ଭାଷାକୁ ଅନୁବାଦ କରିବାବେଳେ ମୂଳ ଭାଷାଜ୍ଞାନ ନରଖି ତୃତୀୟ ଭାଷା ମାଧ୍ୟମ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । ନିକଟରେ ଅନ୍ୟ ଭାଷାରୁ ଓଡ଼ିଆରେ ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ଅନୁବାଦ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିବା ଦୁଇଜଣ ତାହାର ଉଦାହରଣ । ଅନୁବାଦର ସଂଜ୍ଞା ଓ ପରିସର ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞତା ଏହାର କାରଣ ।
ମୂଳ ଲେଖାର ଅବିକଳ ରୂପ ଅନ୍ୟ ଭାଷାରେ ଆଣିବା ସହଜ କଥା ନୁହେଁ । ଫିଟବେରାଲ୍ଡ, ମାକ୍ସମୁଲାର ଆଦି ପଣ୍ଡିତ ମାନେ ସେଥିପାଇଁ ମୂଳ ଭାଷା ଶିଖିଥିଲେ । ଡ. ସୁମତୀନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ତି ଚଟ୍ଟୋପଧ୍ୟାୟଙ୍କ ରଚନା ବଙ୍ଗଳାରୁ କନ୍ନଡ଼ରେ ଅନୁବାଦ କରିବାପାଇଁ ବଙ୍ଗଳା ଭାଷା ଶିଖିଲେ । ଭାଷା ଶିଖିବା ସହ ବହୁ ଅନୁବାଦକ ସେହି ଭାଷାର ସାମାଜିକ ସାଂସ୍କୃତିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଜାଣିବା ପାଇଁ ସେହି ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ମାସାଧିକ ରହି ସେହି ଲୋକ ମାନଙ୍କ ଜୀବନଧାରା, ପରମ୍ପରା ଜାଣିବା ଥିଲା ଏକ ଆବଶ୍ୟକତା । ଏ ପରମ୍ପରା ଏବେ ନାହିଁ ।
ଅନୁବାଦ କରିବାଠାରୁ ଆହୁରି କଷ୍ଟ ହେଉଛି ଅନୁବାଦ ସଂଶୋଧନ ବା ସମ୍ପାଦନା କରିବା । ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁର ଏଥିପାଇଁ ଅନୁବାଦକୁ ଅନ୍ତର ଭାଷ୍ୟ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି । ଅନ୍ତର ଭାଷ୍ୟ ବୁଝି ନପାରିଲେ ସମ୍ପାଦନା ନିରସ, ବେକାର । ଅନୁବାଦର ସମ୍ପାଦକ ଉଭୟ ଭାଷା ଓ ସେହି ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ସାମାଜିକ ସାଂସ୍କୃତିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଜାଣିବା ଜରୁରୀ ।
ପ୍ରଥମ ଅନୁବାଦ ଯଦି ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ହୋଇଥାଏ ତେବେ ତୃତୀୟ ଭାଷାରେ ତାହାର ରୂପାନ୍ତର ସୁପାଠ୍ୟ ହୁଏ । ସମ୍ପାଦକଙ୍କ ସୃର୍ଜନଶୀଳତା ତାହାକୁ ଆହୁରି କମନୀୟ କରେ । ଫିଜରାଲ୍ଡ କେବଳ ଜଣେ ଭଲ ଅନୁବାଦକ ନ ଥିଲେ, ଥିଲେ ଜଣେ ଭଲ କବି । ‘ଓମାରରୁ ବ।ୟତ’ର ସୄର୍ଜନଶୀଳ ଇଂରାଜୀ ଅନୁବାଦରୁ ତାହାର ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ କରିଥିଲେ ଗୋପାଳ କାନୁନ୍ଗୋ । ଜ୍ଞାନୀନ୍ଦ୍ର ବର୍ମାଙ୍କ ସୁଦକ୍ଷ ସୃଜନଶୀଳ ସମ୍ପାଦନା ଏହି ଅନୁବାଦକୁ କରିଥିଲା ଆହୁରି ସୁନ୍ଦର ଓ ସୁପାଠ୍ୟ । ଜ୍ଞାନୀନ୍ଦ୍ର ବର୍ମା ତାଙ୍କ ସମୟର ଜଣେ ଜଣାଶୁଣା କବି ଓ ସୁଦକ୍ଷ ଅନୁବାଦକ ତଥା କୁଶଳୀ ସମ୍ପାଦକ ଥିଲେ ।
ସର୍ଜନଶୀଳ ଅନୁବାଦ
ଭାଷା ନ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ସର୍ଜନଶୀଳ ଅନୁବାଦର କେତୋଟି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦାହରଣ ଅଛି । ଏସ୍.ଏଲ୍. ଭୈରାପପାଙ୍କ ‘ଗୃହଭଙ୍ଗ’ ଉପନ୍ୟାସର ଉମାକାନ୍ତ ମିଶ୍ର କୃତ ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ ଏହାର ଏକ ବିରଳ ଉଦାହରଣ । ଅନୁଶୀଳନାତ୍ମକ ଅନେକ ଉଦାହରଣ ଅଛି । ଲେଖକୀୟ କଳା ଯଦି ଅନୁବାଦକର ଥାଏ, ସୁନ୍ଦର ଲାଗିବ ତ ନିଶ୍ଚୟ ହେଲେ ଅନୁବାଦକ ନିଜେ ଲେଖକ ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ରଚନା ଶୈଳୀରେ ଅନୁଦିତ କୃତିଟି ପ୍ରଭାବିତ ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ । ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପାଠ ସମ୍ପାଦକ ମୂଳ କୃତିଟି ମୂଳ ଭାଷାରେ ପଢ଼ି ନ ଥିଲେ ବା ସମ୍ପୃକ୍ତ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ସାମାଜିକ – ସାଂସ୍କୃତିକ ଜୀବନ ଜାଣି ନ ଥିଲେ, ପାଠକଟି ନିକୃଷ୍ଟ କୃତିଟିଏ ବାଧ୍ୟବାଧକତାରେ ପଢ଼ିବ ସିନା ରସ ଆସ୍ୱାଦନ କରିପାରିବ ନାହିଁ । ମାଲାୟଲମ୍ ଓ କନ୍ନଡ଼ ଭାଷାରୁ ଓଡ଼ିଆରେ ଅନୁଦିତ ଅନେକ କୃତି ଏହି ଦୋଷରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ।
ଅନୁବାଦର ସମ୍ପାଦକ ହେବା ଯେମିତି କଷ୍ଟ, ତା’କୁ ସାମାଜିକ ସାଂସ୍କୃତିକ ପଟ୍ଟଭୂମିକୁ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଦେଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅନୁବାଦଟିଏ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ବି ସେତିକି କଷ୍ଟ । ଅତୀତରେ ଲେଖକ, ସମ୍ପାଦକ, ଅନୁବାଦକ ଓ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାହିତ୍ୟ ତପସ୍ୱୀ ମନୋଜ ଦାସ ସେଇଥିପାଇଁ ଏ.କେ. ରାମାନୁଜନଙ୍କ ସଂକଳିତ ‘ଫୋକ୍ଟେଲସ୍ ଫ୍ରମ ଇଣ୍ଡିଆ’ର ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ କରିବାକୁ ମନା କରିଦେଇଥିଲେ; କାରଣ ତହିଁରେ ଥିବା କେତେକ କାହାଣୀରେ ମା-ପୁଅ, ଭାଇ, ଭଉଣୀଙ୍କ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାକି ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ପରିପନ୍ଥୀ । କବିବର ରାଧାନାଥଙ୍କ ‘ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱରୀ’ କାବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହି କାରଣରୁ ସମାଲୋଚିତ ହୋଇଥିଲା ।
ଏହି ସାମାଜିକ ସାଂସ୍କୃତିକ ପଟ୍ଟଭୂମିଟି କ’ଣ? ପ୍ରତି ଜାତି, ଧର୍ମ, ଦେଶର ଏକ ପ୍ରଚଳିତ ବିଶ୍ୱାସ ଥାଏ, ପରମ୍ପରାର ଏହି ବିଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ମୂଳଭିତ୍ତି । ସାହିତ୍ୟିକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାଁରେ ପୌରାଣିକ ଚରିତ୍ରମାନଙ୍କ କବିତା, ଗଳ୍ପ, ଆଦିମାନଙ୍କରେ କଦର୍ଥ କରିବାର ପରିଣାମ ସବୁବେଳେ ହୋଇଆସିଛି ଦୟନୀୟ । ଯଦି ଅନୁବାଦ ମାଧ୍ୟମରେ ତାହା ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ, ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାଷାରେ ତାହା ଗୃହୀତ ନ ହୋଇପାରିଲେ ପାଠକ ହୁଏ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ । କୁଶଳୀ ସମ୍ପାଦକମାନେ ଏଥିାଇଁ ଅନେକ ପାଠ ବିଷୟ ସଂଶୋଧନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ତେବେ, ସମ୍ପାଦନ ନାଁରେ ତଥ୍ୟକୁ ଲୁଚେଇବାର ଅପଚେଷ୍ଟା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟର ପାଠକ ଗ୍ରହଣ କରିପାରେନାହିଁ । ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୋହିନୀ ମୋହନ ସେନାପତି କରିଥିବା ‘ଆତ୍ମଜୀବନ ଚରିତ’ ଏହାର ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦାହରଣ ।
ରାଜନୈତିକ ଘଟକ
ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାଜନୈତିକ ପରିସ୍ଥିତି ସାହିତ୍ୟକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ । ପରିସ୍ଥିତି ବଦଳିଯାଏ । ସେ ସମୟର ସାହିତ୍ୟ ହୁଏ ଅବାଞ୍ଛିତ । ଅନୁବାଦ ମାଧ୍ୟମରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଭୂଖଣ୍ଡର ପାଠକ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଭାଷାରେ ସେ ସମୟର କଥା ଜାଣିପାରେ । ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମ୍ପାଦକଙ୍କ ଭୂମିକା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଦୁଇଟି କାଳ ଖଣ୍ଡ ଓ ଭୂଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଅନୁବାଦଟି କିଭଳି ସମ୍ପର୍କ ରକ୍ଷା ସୂଚାରୁରୂପେ କରିପାରିବ, ତାହା ହିଁ ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ସମ୍ପାଦକଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ କାମ । ନାଥୁରାମ ଗଡ୍ସେଙ୍କ ‘ମୈନେ ଗାନ୍ଧୀ କୋ ହତ୍ୟା କ୍ୟୁଁ କିୟା’ ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ ହୋଇଛି । ନାଥୁରାମ ଗଡ୍ସେଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ଯେତେ ଅକାଟ୍ୟ ହୋଇଥାଉ ପଛକେ, ସମ୍ପାଦକ ହତ୍ୟାକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ଅସମ୍ଭବ । ଫଳତଃ ଗାନ୍ଧୀ ବିରୋଧୀ ମନ୍ତବ୍ୟମାନ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଛି ।
ଠିକ ସେହି କାରଣରୁ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବିପ୍ଲବାତ୍ମକ ବା ସମକାଳୀନ ଭ୍ରଷ୍ଟାଚାର ବିରୋଧୀ ଗୀତିକବିତାମାନର ଅନ୍ୟ ଭାଷାରେ ବିଶେଷ ଅନୁବାଦ ହୋଇପାରିନାହିଁ । ରବି ସିଂହ, ରାଧାମୋହନ ଗଡ଼ନାୟକ, ମାୟାଧର ମାନସିଂହ, କୁମାର ମହାନ୍ତି ପ୍ରମୁଖଙ୍କ କବିତାମାନ ତାହାର ଉଦାହରଣ । ଅନ୍ୟ ଭାଷା ଭୂଖଣ୍ଡରେ ସେ ପ୍ରକାର କବିତାମାନଙ୍କ ପାଠକ ତ ଅଛନ୍ତି, ମାତ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଜାଣିଥିବା ସମ୍ପାଦକ ଯଥେଷ୍ଟ କମ୍ ଅଛନ୍ତି, ଅନୁବାଦକ ବି ସେଇ ଛନ୍ଦକୁ ଅନୁବାଦରେ ଫୁଟାଇ ପାରିବା କଷ୍ଟ । ମାତ୍ର, ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ରାଉତରାୟଙ୍କ ‘ବାଜି ରାଉତ’ ଏଥିରୁ ବଞ୍ଚିଯାଇଛି । ତେବେ ଇଂରାଜୀକୁ ଅନୁବାଦଠାରୁ ଭାରତୀୟ ଭାଷାମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ ଯେ କି କଠିନ, ଏହା ତର୍କସାପେକ୍ଷ ।
ଅଭିଧାନ ବହିର୍ଭୁତ ଭାଷା
ବେଳେବେଳେ ଲେଖକମାନେ ନିଜ ରଚନାର ଚାହିଦା ବଢ଼େଇବା ପାଇଁ ଅଭିଧାନ ବହିର୍ଭୂତ ଭାଷା, ବିଶେଷତଃ ତାଙ୍କ ନିଜ ସାହିତ୍ୟକୃତିରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି । ମରାଠି ଲେଖକ ଭାୟଚନ୍ଦ୍ର ନେମାଡ଼େଙ୍କ ‘କୋସଲା’ ଉପନ୍ୟାସରେ ଏହା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ତାହାର ଭାରତୀୟ ଭାଷାମାନଙ୍କରେ ଅନୁବାଦ ହୋଇଛି, ସମ୍ପାଦକମାନେ ତାଙ୍କ ଭାଷାରେ ସେହି ଗାଳିଗୁଡିକ ଗ୍ରହଣୀୟ ନ ଥିବାରୁ ବାଦ୍ ଦେଇଛନ୍ତି । ସାହିତ୍ୟିକ କୃତିର ସବୁକିଛି ଅନୁବାଦରେ ଗ୍ରହଣୀୟ ନୁହେଁ, ସମ୍ପାଦକମାନେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରମାଣିତ କରିଛନ୍ତି ।
ସାହିତ୍ୟ ରଚନା ନାମରେ ଜାତିଗତ ବିଭେଦକୁ ପ୍ରଶ୍ରୟ ଦିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ । ଅନୁବାଦର ସମ୍ପାଦନା କାଳରେ ପାଠ ସମ୍ପାଦକଙ୍କୁ ଏହା ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼େ । ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆକ୍ଷେପ ଓ ରାଜନୈତିକ ଆକ୍ରମଣରୁ ସାହିତ୍ୟକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ଭାଷା ଅନୁବାଦ ସମ୍ପାଦକଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ କାମ । ଏ କାମ ପାଇଁ ଅତୀତରେ ବହୁ ସମ୍ପାଦକ ରୋଷର ଶିକାର ହୋଇଛନ୍ତି ।
ସାହିତ୍ୟର ଅନୁବାଦ ପରି ଚିତ୍ରର ଭାଷାନୁରୂପ ସାମାଜିକ ସାଂସ୍କୃତିକ ରୂପାନ୍ତର ଦରକାର । ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମ୍ପାଦକମାନଙ୍କର ଚିତ୍ରକଳା ଉପରେ ଧାରଣା ଥିବା ଆବଶ୍ୟକ । ସର୍ଜନଶୀଳତାର ସ୍ୱାଧୀନତା ନାମରେ ବିଭତ୍ସତା ବା ବିଭେଦକୁ ପ୍ରଶ୍ରୟ ଦିଆଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ । ସମ୍ପାଦକ ଏହାର ଏକମାତ୍ର ଜଗୁଆଳି । ସାହିତ୍ୟିକ, ସାମାଜିକ, ସାସ୍କୃତିକ, ରାଜନୈତିକ ଅବୁଝାମଣାର ଅନେକ ମାଧ୍ୟମ ଅଛି- ଅନୁବାଦ ତାହାର ମାଧ୍ୟମ ନ ହେଉ, ଏହା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ସମ୍ପାଦକମାନଙ୍କର । ମୁଲକରାଜ ଆନନ୍ଦ ଏଥିାଇଁ ଏକ ସମ୍ପାଦକ-ବ୍ରିଗେଡ୍ ସୃଷ୍ଟି ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି ।
ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ଅନୁବାଦ
ଏବେ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅନୁବାଦ କଥା ଆଲୋଚନା କରିବା । ଏନ୍.ସି.ଇ.ଆର.ଟି.ର ମୁଖ୍ୟ ସମ୍ପାଦକ ଦୀପେନ୍ ଦାସ ଥିଲେ ନିଜ କାଳର ଜଣେ ଅଗ୍ରଣୀ ଅନୁବାଦ ସମ୍ପାଦକ । ସେ କିଛି ସମୟ ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ୟୁନିଭରର୍ସିଟି ପ୍ରେସ୍ର ମଧ୍ୟ ସମ୍ପାଦକ ଥିଲେ । ସେ ସମୟରେ ରମେଶ ବକ୍ସି ଥିଲେ ନ୍ୟାସନାଲ ବୁକ୍ ଟ୍ରଷ୍ଟର ସମ୍ପାଦକ । ଏମାନଙ୍କ ମତରେ, ଅନୁବାଦ ସମ୍ପାଦନା କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶେଷ୍ୟ ଓ ସର୍ବନାମମାନେ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । ଭାରତୀୟ ଭାଷାମାନଙ୍କରେ ବିଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦର ଅନୁବାଦ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ । ‘ଏରୁଣ୍ଡି ବନ୍ଧ’କୁ ‘ଏରୁଣ୍ଡି ନାମ୍କା ବାଂଧ’ କୁହାଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଯଦିଓ ଜଣେ ଅନୁବାଦକ ଏ ପ୍ରକାର ଭ୍ରାନ୍ତ ଅନୁବାଦ କରିଛନ୍ତି । ଅନେକ ଭାଷାରେ ପୁ ଲିଙ୍ଗ, ସ୍ତ୍ରୀ ଲିଙ୍ଗ ଓ କ୍ଳୀବ ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରୟୋଗ ଅନୁବାଦକ ପାଇଁ ବ୍ୟାକରଣଗତ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ । ପୁଣି, ବୈଦେଶିକ ଶବ୍ଦମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ । ସମ୍ପାଦକମାନେ ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାଷାଗତ ସମାନତା ଉପରେ ଜୋର୍ ଦେବା ଦରକାର ।
ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ସାମାଜିକ-ସାଂସ୍କୃତିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମିର ରକ୍ଷା ଅନୁବାଦ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜରୁରୀ କି? ବହୁ ସମ୍ପାଦକ ଏ ନେଇ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମତ ଦେଇଆସିଛନ୍ତି । ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀର ଏକଦା ସମ୍ପାଦକ ଓ କବି ତଥା ଅନୁବାଦକ କେ. ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦନ ରସର ମୌଳିକତାକୁ ସାମାଜିକ ସାଂସ୍କୃତିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମିଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶାର ବିଶିଷ୍ଟ କବି ଓ ସମ୍ପାଦକ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ରାଉତରାୟ ଲେଖକର ସ୍ୱାଧୀନତାଠାରୁ ସାମାଜିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ସମ୍ପାଦକ ପାଇଁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ମତ ଦେଇଛନ୍ତି ।
ଅନେକଙ୍କର ଧାରଣା ଯେ ପୁରସ୍କୃତ କୃତିଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚକୋଟୀର, ସେଇଥିପାଇଁ ସାହିତ୍ୟିକ କୃତିଟିର ପୁରସ୍କାର ପାଇବା ମାତ୍ରେ ତାହାର ଅନୁବାଦ ହୋଇଯାଏ । ବାସ୍ତବରେ ଅନେକ ପୁରସ୍କାର ଯୋଗାଡ଼ ଯତ୍ନ ଫଳରେ ଭାରତର ମିଳେ । ପ୍ରକୃତ କୃତିଟି ନିକୃଷ୍ଟତର ହୋଇଥିଲେ ଅନୁବାଦଟି ନିକୃଷ୍ଟତର ହେବା ନିଶ୍ଚିତ । ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମ୍ପାଦକଙ୍କୁ ଅନେକ ପରିଶ୍ରମ କରିବାକୁ ହୁଏ ।
ହେଲେ ପୃଥିବୀର ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ସାହିତ୍ୟ ପଠନର ଧାରା ଅଲଗା ଅଲଗା । ଡେନ୍ମାର୍କରେ ଅନେକ ପାଠାଗାର ଅଛି, ଯେଉଁଠି ବହିଟିଏ ବଦଳରେ ବହିର ଚରିତ୍ର ଭଳି ଜଣକୁ ଅଧଘଣ୍ଟା ଶୁଣିହୁଏ । ସେ ଲାଗି ସମୟ ଓ ଅର୍ଥ ବ୍ୟୟ କରିବା ପାଇଁ ପାଠକମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ । ଆମ ଦେଶରେ ପୁସ୍ତକର ଚରିତ୍ର ଛାଡ଼, ପୁସ୍ତକ ପାଠକ ମିଳିବା ଭାଗ୍ୟର କଥା । ସେ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭଲ ପୁସ୍ତକର ଭଲ ଅନୁବାଦ ଭଲ ସମ୍ପାଦକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ ହେବା ବେଳେ ବେଳେ ଦିବାସ୍ୱପ୍ନ ପରି ଲାଗେ ।
ସାହିତ୍ୟକୁ ଏବେ ଗ୍ରାସ କଲାଣି ଅପସଂସ୍କୃତି । ସେହି ଅପସଂସ୍କୃତିଗ୍ରସ୍ତ ସାହିତ୍ୟିକ କୃତିମାନଙ୍କ ଅନୁବାଦ ସମ୍ପାଦନା ଏକ ଜଟିଳ କାର୍ଯ୍ୟ । ବିଜ୍ଞାନ ପ୍ରାଦ୍ୟୋଗିକୀର ଏହି ଯୁଗରେ ଅନୁବାଦ ଏବଂ ତାହାର ସମ୍ପାଦନା ଧୀରେ ଧୀରେ ଏକ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ରୂପ ନେଲାଣି । ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନୁବାଦ ଆଉ ସାମାଜିକ ସାଂସ୍କୃତିକ ପଟ୍ଟଭୂମି ଆଧାରିତ ହେବା ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରୁନାହିଁ । ସମ୍ପାଦନାର କୁଶଳତା ହିଁ ଏ ସୁଯୋଗ୍ୟ ସାହିତ୍ୟକୁ ବଂଚେଇ ପାରିବ ।
