ଜୟନ୍ତ କୁମାର ଦାସ, ଭୁବନେଶ୍ୱର, ୧ ଜୁନ ୨୦୨୩
ଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗାନ୍ଧିଜୀ ଯେଉଁ ଦୁଇଟି ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରିଥିଲେ ତାହା ହେଉଛି ‘ଅହିଂସା’ ଓ ‘ସତ୍ୟାଗ୍ରହ’ । କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ହେଉ ବା ସମାଜ ହେଉ କିମ୍ବା ଦେଶର ସର୍ବାଙ୍ଗୀନ ଉନ୍ନତି ହେଉ ଗାନ୍ଧିଜୀ ଏକାଦଶ ବ୍ରତ ଅବଲମ୍ବନ କରିବା ଉପରେ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ କି ଅହିଂସା ର ସ୍ଥାନ ଥିଲା ସର୍ବାଗ୍ରେ। ଏହି ଏକାଦଶ ବ୍ରତ ହେଲା –
‘ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ,ଆସ୍ତେୟ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଅସଂଗ୍ରହ,
ଶରୀର ଶ୍ରମ, ଅସାଦ, ସର୍ବତ୍ର ଭୟ ବର୍ଜନ,
ସର୍ବଧର୍ମ ସମାନତ୍ଵ, ସ୍ବଦେଶୀ, ସ୍ପର୍ଶଭାବନା
ବିନମ୍ର ବ୍ରତ ନିଷ୍ଠାସେ ୟେ ଏକାଦଶ ସେବ୍ୟ ହେ ।’
ଅହିଂସା ମୋ ବିଶ୍ୱାସର ଆଦି ଓ ଅନ୍ତିମ ଆଧାର ବୋଲି ଗାନ୍ଧିଜୀ Young India ପତ୍ରିକାରେ ୧୯୨୨ ମସିହାରେ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୩ ତାରିଖରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । ଯିଏ ହିଂସାରେ ଅଧିକ ଲିପ୍ତ ରୁହେ, ସତ୍ୟଠାରୁ ସେ ସେତିକି ଦୂରେଇ ଯାଏ । ଅହିଂସା ବିନା ସତ୍ୟକୁ ଖୋଜି ପାଇବା କଷ୍ଟକର । ସତ୍ୟ ଓ ଅହିଂସା ପରସ୍ପରର ପରିପୂରକ । ସତ୍ୟକୁ ଆବିଷ୍କାର କରିବା ପାଇଁ ଅହିଂସା ହିଁ ମାର୍ଗ । ଅହିଂସା ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ । ଆମେ ଯଦି ସାଧନ ସମ୍ପର୍କରେ ଯତ୍ନଶୀଳ ହେବା, ଶୀଘ୍ର ହେଉ ବା ବିଳମ୍ବରେ ହେଉ ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ଆମର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିପାରିବା ବୋଲି ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଥିଲା।
ତାଙ୍କ ପିଲାବେଳର ଗୋଟିଏ ଘଟଣା ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇପାରେ । ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ପିତା କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀ ଏକ ସତଚରିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ । ଘରଭିତରେ ଛୋଟିଆ ଚୋରି କାମ କଲାପରେ ନିଜର ଭୁଲ ବୁଝିପାରି ଗାନ୍ଧିଜୀ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ ଏକ ଚିଠି ମାଧ୍ୟମରେ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ବାପା ସେତେବେଳେ ଶଯ୍ୟାଶାୟୀ ଥାଆନ୍ତି । ପୁଅର ଚିଠିଟି ପଢ଼ି କରମଚାନ୍ଦଙ୍କ ଆଖିରେ ଲୁହ ଭରିଗଲା ଓ ଚିଠିଟିକୁ ଚିରିଦେଲେ । ବାପାଙ୍କ ଆଖିରେ ଲୁହ ଓ କୋହ ମୋହନ ଦାସଙ୍କ ମନରେ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ପକାଇଲା ଓ ନିଜର ଭୁଲ ପାଇଁ ଅନୁତପ୍ତ ହେଲେ ।ଜାଣି ପାରିଲେ ଅସତ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ ମଣିଷ ସତ୍ୟର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହୁଏ। ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ବିଚାରରେ ଅହିଂସା ନିଷ୍କ୍ରିୟତା ନୁହେଁ । ଅନ୍ୟାୟକୁ ନିରୀହ ଭାବେ ମାନି ଯିବା ଅହିଂସାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ।
ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ପରିକଳ୍ପନାର ଅହିଂସା ହେଉଛି ଏକ ସକ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ଏହା ଏକ ସାମାଜିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ , ସମାଜରେ ହେଉଥିବା ହିଂସା, ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅନୀତିକୁ ବିରୋଧ କରିବା ହେଉଛି ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପରିକଳ୍ପିତ ଅହିଂସାର ବୀଜମନ୍ତ୍ର । ଅହିଂସା ପ୍ରଥମେ ବ୍ୟକ୍ତିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଓ ଶେଷରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଚାରିଆଡ଼େ ବିସ୍ତାର ହୁଏ। Young India ପତ୍ରିକାରେ ୧ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୩୧ରେ ଗାନ୍ଧିଜୀ ଲେଖିଥିଲେ . ଯେଉଁଠି ଧକ୍କା ଖାଇବାର ଅଛି ଓ ଯେଉଁଠି ପ୍ରତିପକ୍ଷର ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ଅଛି ତାକୁ ପ୍ରେମ ଦ୍ବାରା ହିଁ ଜୟ କରିବାକୁ ହେବ ।
ଅହିଂସାକୁ ଜୀବନର ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଜାତିର ପିତା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ, ସେ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର ହେଉ, ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର ହେଉ ବା ସାମାଜିକ କ୍ଷେତ୍ର ହେଉ । ଅହିଂସା ନୀତି ଉପରେ ଗାନ୍ଧିଜୀ ଉଲ୍ଲେଖ କରି କହିଥିଲେ – ପୃଥିବୀକୁ ମୋର କିଛି ନୂଆ କଥା ଶିଖାଇବାର ନାହିଁ । ସତ୍ୟ ଓ ଅହିଂସା ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରି ପୁରୁଣା । ସାମାଜିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଂହିସାକୁ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଥିଲା ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କର ମୌଳିକତା । ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଭାଷାରେ ଅହିଂସା ଧର୍ମ କେବଳ ମୁନି ଋଷି ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଏହା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ଅହିଂସା ମାନବ ଜାତିର ଧର୍ମ । ୨୮ ଜାନୁୟାରୀ ୧୯୩୯ ରେ ହରିଜନ ପତ୍ରିକାରେ ଗାନ୍ଧିଜୀ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ଦୟା ଓ ବଦାନ୍ୟତା ପରି ଅହିଂସା ପ୍ରଥମେ ନିଜ ଘରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ । ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ସହନଶୀଳତା ହିଁ ଅହିଂସା । ଅହିଂସା ଜୀବନର ଧର୍ମ ଏହା ଉପରେ ଗଭୀର ବିଶ୍ବାସ ରଖିବାକୁ ହେବ । ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ପ୍ରତି ହିଂସା ଆଚରଣ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମକୁ ଏହା ପ୍ରୟୋଗ କରିବାକୁ ହେବ । ଏହି ନିୟମ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେତିକି ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବି ସେତିକି ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ । ଯଦି ଅହିଂସା ଉପରେ ଗଭୀର ବିଶ୍ବାସ ଅଛି ତାହେଲେ ଆପେ ଆପେ ସବୁ ସମାଧାନ ହୋଇଯିବ ।’
ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଅହିଂସା ଭାବନାର ଅର୍ଥ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ ସଂଗ୍ରାମ । ସବୁ ଧର୍ମର ମୂଳତତ୍ତ୍ୱ ଏକ ବୋଲି ଗାନ୍ଧିଜୀ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିଥିଲେ ।
ଯେ ଯଥା ମାଂ ପ୍ରଦଦ୍ୟନ୍ତେ
ତାଂ ସ୍ତଥୈବ ଭବାମ୍ୟହମ୍
ଏହାର ଅର୍ଥ ଯେ ଯେମିତି ଆଚରଣ କରିବ ସେମିତି ଫଳ ପାଇବ । ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ହିଂସା ଅଛି ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଅହିଂସା ନୀତିର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ସେ କହୁଥିଲେ – ‘ମୋ ପରି ପଛେ ହଜାର ହଜାର ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ବିଲୁପ୍ତ ହେଉ- କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟର ସର୍ବଦା ଜୟ ହେଉ । ଗାନ୍ଧିଜୀ ବି ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ପରି ଭୁଲ କରୁଥିଲେ ମାତ୍ର ଫରକ ଏଇଆ ଥିଲା ଗୋଟିଏ ଭୁଲକୁ ଦ୍ଵିତୀୟ ଥର କରୁନଥିଲେ । ସତ୍ୟ ହିଁ ଥିଲା ତାଙ୍କର ଈଶ୍ୱର । ସେ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ ହେଉ ଅବା ଆଇନ ଅମାନ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନ ହେଉ ବା ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନ ହେଉ ଅଥବା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ନିବାରଣ – ସବୁଥିରେ ଗାନ୍ଧିଜୀ ଅହିଂସା ଓ ସତ୍ୟର ପ୍ରୟୋଗ କରିଥିଲେ । ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ସମାନତା ପାଇଁ ଅହିଂସା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ସେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିଥିଲେ ।
ଅହିଂସାରେ ଘୃଣାର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ଏହା ପ୍ରେମର ଅସ୍ତ୍ର । ହିଂସା ଆଚରଣ ମାନବ ସମାଜକୁ ସହନଶୀଳତା ଓ ବିନୟଭାବରୁ ଦୂରେଇ ଦିଏ । ଏକଦା ଇଟାଲୀର ଏକଛତ୍ରବାଦୀଶାସକ ବେନିଟୋ ମୁସୋଲିନଙ୍କୁ ଭେଟିବା ବେଳେ ଗାନ୍ଧିଜୀ କଥାଛଳରେ ତାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ – “ହିଂସାରେ ଯେଉଁ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଜନ୍ମ, ତାହାର ପରିସମାପ୍ତି ମଧ୍ୟ ହିଂସାରେ” ଆମ ଚାରିପଟେ ଘଟୁଥିବା ନିତିଦିନର ଘଟଣାବଳୀରୁ ଏହାର ମାର୍ମିକ ଅର୍ଥ ଆମେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରୁଛେ । ‘ସତ୍ୟ ହିଁ ଈଶ୍ୱର’ – ଥିଲା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର ବାଣୀ । ସତ୍ୟ, ଅହିଂସାକୁ ପାଥେୟ କରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଦେଶ ଶାସନ କବଳରୁ ଦେଶକୁ ମୁକ୍ତ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇପାରିଥିଲେ ଗାନ୍ଧିଜୀ । ଅହିଂସା ଛଡ଼ା ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର କିଛି ନଥିଲା । ସଂସାରରେ ସତ୍ୟ ଓ ଅହିଂସା ସବୁଠାରୁ ସକ୍ରିୟ ଶକ୍ତି । ଏଥିରେ ପରାଜୟ ନାହିଁ । ଅହିଂସା କାପୁରୁଷତା ନୁହେଁ, ଏହା ସବଳ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ।
ଓଡ଼ିଶାର ଗାନ୍ଧୀ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ଗୋପବନ୍ଧୁ ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ଭାଷାରେ – ସ୍ଥୁଳ ହିଂସା ମଣିଷକୁ କାଟେ, ମାତ୍ର ସୁକ୍ଷ୍ମ ହିଂସା ମଣିଷର ସମାଜକୁ ବିଗାଡ଼େ ମଣିଷକୁ ଶୋଷେ ବା ମଣିଷକୁ ପ୍ରକୃତିର ସବୁ ଦାନରୁ ବଂଚିତ କରେ । ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ବିନା ଏ ପୃଥିବୀକୁ ଧ୍ବଂସ ମୁଖରୁ ରକ୍ଷା କରିବାର କୌଣସି ବିକଳ୍ପ ନାହିଁ ।
ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ଭାଷାରେ ପ୍ରେମ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଶକ୍ତି ଦଣ୍ଡ ଭୟ ଦ୍ୱାରା ହାସଲ କରାଯାଇଥିବା ଶକ୍ତି ଅପେକ୍ଷା ହଜାରଗୁଣ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ଆଖି ପାଇଁ ଆଖି ନୀତି ଦିନେ ସାରା ବିଶ୍ୱକୁ ଅନ୍ଧ କରିଦେବ । ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ନିହିତ ଏହାହିଁ ଥିଲା ଏହି ମହାମାନବଙ୍କ ବାଣୀ । ସଂପ୍ରତି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ବାଣୀ ଜାତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବିଶେଷରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ । କେବଳ ଭାରତବର୍ଷ ନୁହେଁ,ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱବାସୀ ଅହିଂସା ନୀତିକୁ ଆପଣେଇବା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ ଏହି ମାନବବାଦ,ସତ୍ୟ ଓ ଅହିଂସାର ପୂଜାରୀ ।
