ମାନସ ରଞ୍ଜନ ମହାପାତ୍ର, ପୁରୀ, ୧୫ ଜୁନ୍ ୨୦୨୪
ଗତ ଚାରି ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ କାଳ ଧରି ମୁଁ ସାହିତ୍ୟିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମମାନ ଆୟୋଜନ କରି ଆସୁଛି । ମୁଁ ଭାଗ୍ୟବାନ ଯେ କଲେଜ ଜୀବନରୁ ଲେଖାଲେଖି ସହ ଜଡ଼ିତ ଥିବା ଅନେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ ମୋର ସାକ୍ଷାତ ହୋଇଛି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ଏତେ ଭଲ ଯେ ସେମାନେ ମୋର ତ୍ରୁଟି ବା ଧୃଷ୍ଟତାକୁ ଅଣଦେଖା କରିଛନ୍ତି, ଭୁଲି ବି ଯାଇଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ହେଉଛନ୍ତି ସୁଧାଂଶୁବାଳା ପଣ୍ଡା, ଯିଏ ରହୁଥିଲେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ସହରରେ । ୧୯୯୫ ମସିହାରେ ଆପାତତଃ କମ୍ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇସାରିଛି ।
୧୯୭୮ ମସିହାରେ ମୁଁ ସ୍ନାତକ ଛାତ୍ର ଥିଲି, ଯାଇଥିଲି ଭୁବନେଶ୍ୱର । ମୋର ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ବନ୍ଧୁ ସୁମନ୍ତ ମିଶ୍ର ସହ ସାରା ସହର ବୁଲି ଦେଖିଥିଲି । ସେତେବେଳେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଥିଲା ଏକ ଛୋଟ ଜାଗା, ସୁନ୍ଦର ମଧ୍ୟ । ମୁଁ ଭେଟିଲି ଭଗବାନ ନାୟକବର୍ମାଙ୍କୁ, ଯିଏ ସେତେବେଳେ ଥିଲେ ଧରିତ୍ରୀ ସାପ୍ତାହିକର ସମ୍ପାଦକ । ସେ ମୋତେ ସେ ସମୟରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ସାହିତ୍ୟିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଗୁଡ଼ିକର ମୁଖ୍ୟକେନ୍ଦ୍ର ଗୋଦାବରୀଶ ସାହିତ୍ୟ ସଂସଦରେ ହେଉଥିବା ଏକ ସାହିତ୍ୟ ସଭାକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ । ସେଠାରେ ମୋର ସାକ୍ଷାତ ହେଲା ଦୁଇଜଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ସାହିତ୍ୟିକାଙ୍କ ସହ, ଜଣେ ଥିଲେ ଶୈଳବାଳା ମହାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟଜଣକ ସୁଧାଂଶୁବାଳା ପଣ୍ଡା । ଉଭୟେ ଥିଲେ ବୟସରେ ମୋଠାରୁ ପ୍ରାୟ ଦୁଇଗୁଣ ବଡ଼ ।
ପୁରୀକୁ ଫେରି ଆସିବା ପରେ ଗୋଟିଏ ରବିବାର ଦିନ ମ୍ୟୁନିସିପାଲ କ୍ଲବଠାରେ ଏକ ସାହିତ୍ୟ ସଭା କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଯୋଜନା କଲି । ଉପରୋକ୍ତ ଦୁଇଜଣ ସାହିତ୍ୟିକାଙ୍କୁ ଅତିଥି ଭାବେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି ଏକ ପୋଷ୍ଟକାର୍ଡ଼ ପଠାଇଦେଲି ମଧ୍ୟ । କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର କଥା ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେହି କ୍ଲବରେ ମୋର ବୁକିଂ ବାତିଲ ହୋଇଗଲା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅନ୍ୟତ୍ର ସ୍ଥାନାନ୍ତର ହୋଇଗଲା । ଏସବୁକୁ ନେଇ ମୁଁ ଏତେ ବିବ୍ରତ ହୋଇଯାଇଥିଲି ଯେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଠିକଣା ସ୍ଥାନାନ୍ତର ନେଇ କ୍ଲବର ନୋଟିସ ବୋର୍ଡରେ ଏକ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଲଗାଇବା କଥା ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଇଥିଲି । ସମ୍ଭବତଃ ସେ ସମୟରେ ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟର ଅଭ୍ୟାସ ନଥିଲା ।
କିନ୍ତୁ, ଉପରୋକ୍ତ ଦୁଇଜଣ ସାହିତ୍ୟିକାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେବି କେମିତି? ସେଲଫୋନ୍ ଆସିବାର ଦୁଇ ଦଶକ ପୂର୍ବର କଥା ଇଏ । ସେତେବେଳେ ମୋ ସହରରେ ଅତିବେଶୀରେ ୪୦ ବା ୫୦ଟି ଲ୍ୟାଣ୍ଡଫୋନ୍ ଥାଏ । ମୋ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ଫୋନ୍ ନମ୍ବର ନଥିଲା ।
ମୁଁ ଅସହାୟ ଅନୁଭବ କଲି, କିନ୍ତୁ ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ କିଛି ବି କରିପାରିଲିନି । ଏକ ସପ୍ତାହ ପରେ ଜଣେ କେହି ମୋତେ କହିଲେ ଯେ ଜଣେ ଭଦ୍ରମହିଳା ଏବଂ ଜଣେ ଭଦ୍ରଲୋକ ଉକ୍ତ ସଭା ଦିନ ମ୍ୟୁନିସିପାଲ କ୍ଲବଠାରେ ମୋତେ ଖୋଜୁଥିଲେ ।
ଏହାର ଅନେକ ବର୍ଷ ପରେ ମୁଁ ନ୍ୟାସନାଲ ବୁକ୍ ଟ୍ରଷ୍ଟର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ସମ୍ପାଦକ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କଲି । ରାଜ୍ୟର ଜଣାଶୁଣା ପ୍ରକାଶକମାନଙ୍କ ସହ ଏକ ମିଟିଂ କରିବା ପାଇଁ ଥରେ ମୁଁ କଟକ ଆସିଥାଏ । ଅକସ୍ମାତ ଗୋଟିଏ ବହି ମୋ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆସିଲା ଯାହାର ନାମ ଥିଲା ‘ସଲୋନୀ’, ଲେଖିକା ସୁଧାଂଶୁବାଳା ପଣ୍ଡା । ଛାପିଥିଲେ ବିଦ୍ୟାପୁରୀ ପ୍ରକାଶନ ସଂସ୍ଥା ।
– “ଆଜିକାଲି ସୁଧାଂଶୁବାଳା ପଣ୍ଡା କେଉଁଠି?” ବିଦ୍ୟାପୁରୀର ମାଲିକ ପୀତାମ୍ବର ମିଶ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲି ।
ପ୍ରସଙ୍ଗକ୍ରମେ ପୀତାମ୍ବର ମିଶ୍ର ମୋତେ ଜଣାଇଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଝିଅର ବାହାଘର ସୁଧାଂଶୁବାଳା ପଣ୍ଡାଙ୍କ ପୁଅ ତନ୍ମୟ ସହ ହେବାକୁ ଯାଉଛି । ସୁଧାଂଶୁବାଳାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇସାରିଲାଣି ଏବଂ ଦିଲ୍ଲୀରେ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ସହ ତିନିବର୍ଷ ରହିସାରିବା ପରେ ଏବେ ସେ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ରହୁଛନ୍ତି ।
୧୯୭୮ର ତ୍ରୁଟି ପାଇଁ ମୋ ମନରେ ସର୍ବଦା ଏକ ଅପରାଧବୋଧର ଭାବନା ରହିଥାଏ । ମୁଁ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଗଲି ଏବଂ ଦିନେ ସଂଜରେ ସୁଧାଂଶୁବାଳା ପଣ୍ଡାଙ୍କୁ ଭେଟିଲି । ତାଙ୍କ ଭାଇ ଦୁର୍ଗାମାଧବ ମିଶ୍ର ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ସିଆଇଏସଏଫ ଡିଜି ପଦରୁ ସେ ଅବସର ଗ୍ରହଣ କରିସାରିଥାଆନ୍ତି ।
– “ଆପଣଙ୍କର ମନେଅଛିକି, ଥରେ ପୁରୀର ଜଣେ କଲେଜ ଛାତ୍ର ମ୍ୟୁନିସିପାଲ କ୍ଲବଠାରେ ଏକ ସାହିତ୍ୟ ସଭାକୁ ଆପଣଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ସଭା ହେଉନଥିଲା?” ମୁଁ ପଚାରିଲି ।
– “ବିଚରା ପିଲାଟି, ତୁମେ କ’ଣ ତାକୁ ଜାଣିଛ?” ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଦୁଇଜଣଯାକ ପଚାରିଲେ ।
– “ଆପଣ ବି ସେଦିନ ଯାଇଥିଲେ…?” ମୁଁ ଦୁର୍ଗାମାଧବ ବାବୁଙ୍କୁ ଉତ୍କଣ୍ଠା ସହକାରେ ପଚାରିଲି ।
ତାପରେ ମୁଁ ସ୍ୱୀକାର କଲି – “ମୁଁ ସେଇ ଦାୟିତ୍ୱହୀନ ଯୁବକ । ଆଜିଯାଏଁ ସେଇ ତ୍ରୁଟି ପାଇଁ ମୋ ମନରେ ଅନୁତାପ ରହିଛି ।”
– “ଆମେ ଅନୁମାନ କରିଥିଲୁ କିଛି ନା କିଛି ସମସ୍ୟା ନିଶ୍ଚୟ ହୋଇଛି ଏବଂ ତୁମେ ଆମକୁ ଜଣାଇପାରିନାହଁ । କାରଣ ତୁମ ପାଖରେ ଆମ ନମ୍ବର ନଥିଲା । ସେ ଯାହାହେଉ, ଆମେ ସେଦିନ ସମୁଦ୍ରକୂଳରେ ଘଣ୍ଟାଏ ବିତାଇଥିଲୁ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଜଗନ୍ନାଥ ଦର୍ଶନ କରିଥିଲୁ ।” ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଲାଘବ କରିବା ପାଇଁ ଦୁର୍ଗାମାଧବ ବାବୁ କହିଲେ ।
– “କିନ୍ତୁ ପୋଲିସ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତୁମେ ଦଣ୍ଡ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ତୁମପାଇଁ ଆଜି ତୁରନ୍ତ ଦଣ୍ଡ ହେଉଛି ତୁମେ ଆଉ ଦୁଇଖଣ୍ଡ କେକ୍ ସହିତ ୬ଟି ଆଳୁଚପ୍ ଖାଇବ ।” ଦୁର୍ଗାମାଧବ ବାବୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଶୁଣାଇଲେ । ଆମେ ତିନିହେଁ ହସରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇଉଠିଲୁ ।
