ମାନସ ରଞ୍ଜନ ମହାପାତ୍ର, ପୁରୀ, ୩୦ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୫
ଆଜିକାଲି କେହି ପୋଷ୍ଟକାର୍ଡ ଲେଖୁନାହାନ୍ତି। ପୋଷ୍ଟକାର୍ଡ କଥା ଭୁଲିଯାଆନ୍ତୁ, ଏହି ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଯୁଗରେ କେହି ଚିଠି ବି ଲେଖୁନାହାନ୍ତି। ସେଦିନ ଚାଲିଗଲାଣି ଯେତେବେଳେ ଆମର ମହାନ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀମାନେ ଅନେକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଚିଠି ଲେଖିବାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ। ପଣ୍ଡିତ ନେହେରୁ ତାଙ୍କ ଝିଅ ଇନ୍ଦିରାଙ୍କୁ ଚିଠି ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ଏହା ଏକ ପୁସ୍ତକରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା!
ଗତ ମାସରେ ମୁଁ ମୋର ଜଣେ ଯୁବବନ୍ଧୁ ସୋମ୍ କାମେଇଙ୍କ ସହ କଥା ହେଉଥିଲି, ଯିଏ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦିମାପୁରଠାରେ ପୋଷ୍ଟମାଷ୍ଟର ଜେନେରାଲ ଅଛନ୍ତି। ସୋମ୍ ନାଗାଲାଣ୍ଡର ଦିମାପୁରଠାରେ ଥିବା ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବାଞ୍ଚଳ ସାଂସ୍କୃତିକ କେନ୍ଦ୍ରର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଥିଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ମଣିପୁରୀ ନାଗା। ଆମ ଭିତରେ ବହୁବର୍ଷ ଧରି ବନ୍ଧୁତା ରହିଛି ଏବଂ ଆମେ ଅନେକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମତ ବିନିମୟ କରିଥାଉ। ସୋମ୍ ଭାରତୀୟ ଡାକ ବ୍ୟାଙ୍କ ତଥା ଡାକ ବିଭାଗର ସଫଳତାର କାହାଣୀ କହିଲେ। ଏହି ଖବର ମୋତେ ମୋର ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜ ଦିନକୁ ଫେରାଇ ଆଣିଲା।
ମୋ ବୋଉ ଏବଂ ମୋର ପୋଷ୍ଟ ଅଫିସ ସେଭିଂ ଆକାଉଣ୍ଟ ଥିଲା। ଆମ ପାଇଁ ଡାକଘର ଥିଲା ବ୍ୟାଙ୍କ। ସେତେବେଳେ ପୁରୀରେ ବହୁତ କମ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ ଥିଲା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା ଆମ ଘରଠାରୁ ଦୂରରେ। ଡାକଘର ନିକଟରେ ଥିଲା। ପ୍ରଧାନ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଠାରୁ ସାର୍ଟିଫିକେଟ୍ ଦାଖଲ କରିବା ପରେ ଜଣେ ସ୍କୁଲ ଛାତ୍ର ଆକାଉଣ୍ଟ ଖୋଲିପାରିବେ ବୋଲି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା ଏବଂ ମୁଁ ମୋର ସ୍କଲାରସିପ୍ ରାଶି ସଞ୍ଚୟ କରିବା ପାଇଁ ଷ୍ଟେସନ ରୋଡ୍ ଡାକଘରେ ଏକ ଆକାଉଣ୍ଟ ଖୋଲିଥିଲି। ପରେ ବୋଉ ମୋ ସହ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲା। ମୋ ଭଉଣୀର ଆକାଉଣ୍ଟ ଥିଲା କି ନାହିଁ ମୋର ମନେ ନାହିଁ।
୧୯୮୧ ମସିହାରେ ସେହି ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା ଆମର ପ୍ରେମ ସମ୍ପର୍କର ଦିନ। ମୋର ପ୍ରେମିକା, ଯିଏ ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋ ପତ୍ନୀ, ଅନୁରୋଧ କଲେ ଯେ ଆମର ଏକ ଯୁଗ୍ମ ସଞ୍ଚୟ ଆକାଉଣ୍ଟ ରହିବା ଉଚିତ୍। ଆମେ ପ୍ରଥମେ ଷ୍ଟେଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଯାଇଥିଲୁ। ସେମାନେ ଅନେକ କାଗଜପତ୍ର ଚାହୁଁଥିଲେ ଯାହା ଆମ ପାଖରେ ନଥିଲା।
ସେଠୁ ଫେରିଆସି ଆମେ ଆମର ପ୍ରିୟ ପୋଷ୍ଟମାଷ୍ଟର ଭାଇ ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥିଲୁ। ସେ ଜଣେ ଲେଖକ ଓ ଅନୁବାଦକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଆମେ ସେଠାରେ ଏକ ଯୁଗ୍ମ ଡାକଘର ସଞ୍ଚୟ ଖାତା ଖୋଲିଲୁ। ଏକମାତ୍ର ସର୍ତ୍ତ ଥିଲା, ଜଣେ ଖାତାଧାରୀ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବେ ଜମା କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଉଠାଣ ଫର୍ମରେ ଉଭୟଙ୍କ ମିଳିତ ଦସ୍ତଖତ ରହିଲେ ହିଁ ଟଙ୍କା ଉଠାଇହେବ।
ମୁଁ ଜଣେ ଉଦୀୟମାନ ଲେଖକ ଥିଲି, କଲେଜ ସମୟରେ ଡାକ ମାଧ୍ୟମରେ ଅନେକ ଚିଠି ପାଉଥିଲି। ତେଣୁ ମୁଁ ପ୍ରାୟ ପ୍ରତିଦିନ ଡାକଘର ଯାଉଥିଲି, ଏହା କଲେଜ ଯିବା ବାଟରେ ଥିଲା। ସମସ୍ତ ପୋଷ୍ଟମ୍ୟାନ୍ ମୋର ଘନିଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଦୁଃଖର କଥା, ଆଜିକାଲି ଚିଠି ଲେଖିବା ଏକ ମୃତ କଳାରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ଡାକଘରେ ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଗର ବହୁ ଲୋକଙ୍କୁ ଭେଟି ମୁଁ ଜନସମ୍ପର୍କର ଦକ୍ଷତା ବିକଶିତ କରିଥିଲି। ପରବର୍ତ୍ତୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ମୁଁ ଏକ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ଏକ ସଞ୍ଚୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଆକାଉଣ୍ଟ ଖୋଲିଲି। କିନ୍ତୁ ଡାକଘରେ ମୁଁ ଯେଉଁ ପ୍ରକାରର ବନ୍ଧୁତା ବଢ଼ାଇଥିଲି ତାହା ବ୍ୟାଙ୍କରେ ନଥିଲା, ସେଠାରେ ଜୀବନ ଥିଲା ଯାନ୍ତ୍ରିକ।
ଆମର ଜଣେ ବଡ଼ଭାଇ ଥିଲେ ବୁଢ଼ାଭାଇ, ସେ ଡାକଘରସମୂହର ବରିଷ୍ଠ ଅଧୀକ୍ଷକଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ କିରାଣୀ ଥିଲେ। ବୁଢ଼ାଭାଇଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ଚା’ ଦୋକାନ ଆମ ଆଡ୍ଡାରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା। ଜଣେ ବଙ୍ଗୀୟ ଯୁବ ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ ତାଙ୍କ ବରିଷ୍ଠ ଅଧୀକ୍ଷକ। ସେ ବେଳେବେଳେ ଆମ ଆଡ୍ଡାରେ ଆମ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଉଥିଲେ।
ବୁଢ଼ାଭାଇଙ୍କ ସହକର୍ମୀମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଈର୍ଷାନ୍ଵିତ ହୋଇ ଏକ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର କଲେ। ତାଙ୍କୁ ବଦଳି କରିଦିଆଗଲା। ମୁଁ ପୁରୀ ଛାଡି ଉମରକୋଟର ଏକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପ୍ରଧାନ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ ଯୋଗ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ସେହି ଆଡ୍ଡା ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଚାଲିଥିଲା।
ମୁଁ ଯୋଗ ଦେଇଥିବା ବିଦ୍ୟାଳୟର ସରକାରୀ ପାଣ୍ଠି ଜମା କରିବା ପାଇଁ କିଛି ଡାକଘର ସଞ୍ଚୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଆକାଉଣ୍ଟ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ତେଣୁ ଡାକଘର ସହିତ ମୋର ସମ୍ପର୍କ ଜାରି ରହିଲା ଏବଂ ମୁଁ ଡାକଘରକୁ ଯାଉଥିଲି, ଯାହାକି ସେହି ଛୋଟ ସହରରେ ଗୋଟିଏମାତ୍ର ଥିଲା। ଯଦି ମୋର ସଠିକ ମନେପଡ଼ୁଥାଏ, ସେ ସମୟରେ ପୋଷ୍ଟ ଏବଂ ଟେଲିଗ୍ରାଫ୍ ବିଭାଗ ଏକାଠି ଥିଲେ। ସେହି ଡାକଘରର ଲୋକମାନେ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ମୋର ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ବନ୍ଧୁ ହୋଇଗଲେ। ଏମିତି ଏକ ରବିବାର ରାତିରେ ପୋଷ୍ଟମାଷ୍ଟର ମୋ କ୍ୱାର୍ଟର୍ସକୁ ମୋ ବୋଉର ଦେହାନ୍ତ ଖବର ସମ୍ବଳିତ ଟେଲିଗ୍ରାମ ଦେବା ପାଇଁ ସ୍ଵୟଂ ଚାଲିଆସିଥିଲେ।
ଡାକଘରୁ ଚିଠି ସଂଗ୍ରହ କରିବାର ମୋର ଅଭ୍ୟାସ ଲକ୍ଷ୍ନୌରେ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାରି ରହିଥିଲା। ମୁଁ ମୋ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କର ଚିଠି ମଧ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଲି। କିନ୍ତୁ ଥରେ ମୋର ସହକର୍ମୀ ଉଷା ଅଭିଯୋଗ କଲେ ଯେ ତାଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଚିଠି ମିଳିନାହିଁ। ସେ ସନ୍ଦେହ କରୁଥିଲେ ଯେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଚିଠି ସଂଗ୍ରହ କରିଛି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦେଇନାହିଁ। ସେ ଥିଲେ ପାଖାପାଖି ଚାଳିଶ ବର୍ଷ ବୟସ୍କା ଅବିବାହିତା ମହିଳା ଏବଂ ସମ୍ଭବତଃ ସେହି ଚିଠିଟି ଥିଲା ଏକ ପ୍ରେମପତ୍ର। ଏହାପରେ ଡାକଘରରୁ ଚିଠି ସଂଗ୍ରହ କରିବା ମୁଁ ବନ୍ଦ କରିଦେଇଥିଲି।
ବହୁ ବର୍ଷ ପରେ ରଫି ଅହମ୍ମଦ କିଡୱାଇ ଜାତୀୟ ଡାକ ଏକାଡେମୀର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ତଥା ମୋର ବନ୍ଧୁ ଶ୍ରୀ ବିଶୋଇଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣକ୍ରମେ ମୁଁ ସେଠାରେ ଯୁବ ପ୍ରୋବେସନର ଭାରତୀୟ ଡାକ ବିଭାଗ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୋର କାହାଣୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲି।
