ବ୍ୟୁରୋ ରିପୋର୍ଟ, ନିର୍ଭୀକ, ୧୬ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୬
ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୀତିରେ ଖଣି କେବଳ ଏକ ଅର୍ଥନୈତିକ ବିଷୟ ନୁହେଁ। ଏହା ରାଜ୍ୟର ରାଜସ୍ୱ, ଶିଳ୍ପ, ରୋଜଗାର, ପରିବେଶ, ଆଦିବାସୀଙ୍କ ଅଧିକାର ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା ହେଉଛି ‘ଓଡ଼ିଶାର ସମ୍ପଦ ଉପରେ ଓଡ଼ିଶାର କେତେ ଅଧିକାର?’—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଜଡ଼ିତ। ଏହି କାରଣରୁ MMDR ଆଇନର ୨୦୨୬ ସଂଶୋଧନ ଏବେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏକ ବଡ଼ ରାଜନୈତିକ ଲଢ଼େଇର ରୂପ ନେଇଛି।
ସଂସଦରେ ସଂଶୋଧନ ବିଲ ପାସ୍ ହେବା ପରେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରମୁଖ ବିରୋଧୀ ଦଳ ବିଜେଡି ଏହାକୁ ଓଡ଼ିଶାର ଖଣିଜ ଅଧିକାର ଓ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ପାଇଁ ବିପଦ ବୋଲି କହିଛି। ଦଳ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କୁ ସ୍ମାରକପତ୍ର ଦେଇ ଆଇନ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଦାବି କରିଛି ଏବଂ ଏବେ ଅର୍ଥନୈତିକ ଅବରୋଧର ଧମକ ମଧ୍ୟ ଦେଇଛି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ରାଜ୍ୟର ଶାସକ ଦଳ ବିଜେପିର କହିବା କଥା ହେଉଛି,ଏହି ସଂଶୋଧନ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଟଙ୍କା ମଧ୍ୟ ଛଡ଼ାଇ ନେବ ନାହିଁ; ବରଂ ଖଣି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ପଷ୍ଟତା, ସମାନ ନିୟମ, ନୂଆ ନିବେଶ ଓ ଶିଳ୍ପ ବିକାଶକୁ ଅଧିକ ଗତିଶୀଳ କରିବ ।
ତେବେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ଏହି ଲଢ଼େଇ କେବଳ ବିଜେପି ବନାମ ବିଜେଡି ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିବ ନା ଏହା ତା’ଠାରୁ ଆଗକୁ ଯିବ?
ରାଜ୍ୟର ପ୍ରମୁଖ ବିରୋଧୀ ଦଳ ବିଜେଡିର ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି, ଓଡ଼ିଶା ଦେଶର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ଭରା ରାଜ୍ୟ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି ରାଜ୍ୟର ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ପଦ ଉପରେ ରାଜ୍ୟର ନିର୍ଣ୍ଣୟକାରୀ ଭୂମିକା ରହିବା ଦରକାର। ନୂଆ ଆଇନ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଖଣିଜ ଅଧିକାର ଓ ରାଜସ୍ୱ ସଂଗ୍ରହର କ୍ଷମତାକୁ ସୀମିତ କରିବ ବୋଲି ବିଜେଡି ଅଭିଯୋଗ କରୁଛି। ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାର ବିଜେପି ସାଂସଦମାନଙ୍କୁ ଏହି ଆଇନର ପୁନର୍ବିଚାର ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ଚାପ ପକାଇବାକୁ ଚିଠି ଲେଖିଛନ୍ତି।
ବିଜେଡି ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗର ଆଉ ଏକ ରାଜନୈତିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ୨୦୨୪ରେ କ୍ଷମତା ହରାଇବା ପରେ ଦଳ ଏବେ ଏମିତି ଏକ ବିଷୟ ଖୋଜୁଛି ଯାହାକୁ ‘ଓଡ଼ିଶାର ହକ୍’ ଭାବେ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଇ ପାରିବ। ଖଣି, ରାଜସ୍ୱ ଓ ସଂଘୀୟ ଅଧିକାର ଏବେ ଏକ ସୁଯୋଗ ଦେଇଛି।
କିନ୍ତୁ ବିଜେଡିକୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଦୀର୍ଘ ୨୪ ବର୍ଷ ଶାସନ କରିଥିବା ଦଳ ଯଦି ଆଜି ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ଉପରେ ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାର କଥା କହୁଛି, ତେବେ ନିଜ ଶାସନ ସମୟରେ ଖଣିଜ ରାଜସ୍ୱ, ପରିବେଶ, ଖଣି ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ଖଣି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଅର୍ଥନୀତିକୁ କେତେ ଦୂର ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲା ?
ରାଜ୍ୟର ଶାସକ ଦଳ ବିଜେପି ଏହି ଅଭିଯୋଗକୁ ଖଣ୍ଡନ କରୁଛି। ଦଳର କହିବା କଥା—ନୂଆ MMDR ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓଡ଼ିଶାର ରାଜସ୍ୱକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେବ ନାହିଁ। ବରଂ ଦେଶରେ ଖଣିଜ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ଲେଭି ଓ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଶିଳ୍ପ ନିବେଶକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବାରୁ ଏକ ସମାନ ଓ ପୂର୍ବାନୁମାନ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିଲା । କେନ୍ଦ୍ରର ଅଧିକୃତ ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ ଖଣି ଉପରେ ନୂଆ କର ଲାଗୁ କରିବାରେ ରାଜ୍ୟ ଗୁଡ଼ିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଆଣିବାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି।
ବିଜେପିର ଆଉ ଏକ ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି—ଯଦି ଖଣି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଧିକ ନିୟମ, ଲେଭି ଓ ଅନିଶ୍ଚିତତା ରହିବ, ତେବେ ନିବେଶକ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟକୁ ଚାଲିଯାଇପାରନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶା ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ ଶିଳ୍ପ ସ୍ଥାପନ ଓ ନୂଆ ରୋଜଗାର ପାଇଁ ନିବେଶ ଆଣିବାରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରୁଛି, ସେତେବେଳେ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ନୀତିର ସ୍ଥିରତା ଆବଶ୍ୟକ। ସମ୍ପ୍ରତି ଓଡ଼ିଶା ସରକାର UAEରେ ପ୍ରାୟ ୨.୧ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାର ୧୪ଟି ପ୍ରକଳ୍ପ ନେଇ ନିବେଶ ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଛି, ଯେଉଁଥିରୁ ପ୍ରାୟ ୮.୭ ଲକ୍ଷ ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟିର ଆଶା କରାଯାଉଛି।
ତେଣୁ ବିଜେପିର ପ୍ରଶ୍ନ—ଓଡ଼ିଶା କେବଳ ଖଣି ଖୋଳି ରୟାଲଟି ପାଇବାକୁ ଚାହେଁ ନା, ଖଣିଜ ସମ୍ପଦକୁ ଆଧାର କରି ଶିଳ୍ପ ସଂସ୍ଥା ତିଆରି କରିବା ସହ ଓ ନିଯୁକ୍ତିର ଏକ ବଡ଼ ଶୃଙ୍ଖଳ ତିଆରି କରିବାକୁ ଚାହେଁ ? ଏହି ଯୁକ୍ତିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଣଦେଖା କରାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ l
ଏହି ବିବାଦରେ କଂଗ୍ରେସ ମଧ୍ୟ ବିଜେଡି ସହ ସ୍ୱର ମିଳାଇଛି। ଦଳ MMDR ଆଇନକୁ ନେଇ ବିଧାନସଭାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅଧିବେଶନ ଡାକିବା ଦାବିରେ ବିଜେଡିକୁ ସହଯୋଗ ଦେଇଛି। କଂଗ୍ରେସର ମୂଳ ଆପତ୍ତି ହେଉଛି—ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ଉପରେ ରାଜ୍ୟର ଭୂମିକା ଦୁର୍ବଳ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କଂଗ୍ରେସ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ରାଜନୈତିକ ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ। ୨୦୨୪ ପରେ ବିଧାନସଭାରେ ତୃତୀୟ ଦଳର ମାନ୍ୟତା ପାଇଥିବା କଂଗ୍ରେସ ଯଦି ଖଣିଜ ଅଧିକାରକୁ ‘ଓଡ଼ିଶାର ଅଧିକାର’ର ପ୍ରଶ୍ନରେ ପରିଣତ କରିପାରେ, ତେବେ ଦଳ ପୁଣି ନିଜର ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିତି ମଜଭୁତ କରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇପାରେ।
କିନ୍ତୁ କଂଗ୍ରେସ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ପ୍ରଶ୍ନ ରହିଛି—କେବଳ ବିଜେଡିର ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ସମର୍ଥନ କଲେ ହେବ ନାହିଁ। ଦଳକୁ ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମଡେଲ ମଧ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହି ସମଗ୍ର ବିବାଦରେ ଏହାକୁ କେବଳ ‘ବିଜେପି ବନାମ ବିଜେଡି ’ ଲଢ଼େଇ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।
ଓଡ଼ିଶାର ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ଅସୀମ ନୁହେଁ। ଲୁହାପଥର, କୋଇଲା, କ୍ରୋମାଇଟ୍, ବକ୍ସାଇଟ୍ ଭଳି ସମ୍ପଦ ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ରାଜ୍ୟର ଶିଳ୍ପା୍ୟାନର ଭିତ୍ତିଭୂମି ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଜିଲ୍ଲାରୁ ଏହି ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ବାହାରୁଛି, ସେଠାକାର ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ କେତେ ବଦଳିଛି ? ଖଣି ଅଞ୍ଚଳରେ ପାଣି, ସଡ଼କ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ରୋଜଗାରର ଅବସ୍ଥା କ’ଣ ?
ଖଣିରୁ ରାଜ୍ୟକୁ କେତେ ରାଜସ୍ୱ ମିଳିବ—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। କିନ୍ତୁ ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ—ସେହି ରାଜସ୍ୱର କେତେ ଅଂଶ ଖଣି ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକଙ୍କ ବିକାଶରେ ଲାଗି ପାରୁଛି ?
ସେହିପରି ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାର୍ଥ କେବଳ ଅଧିକ କର ଆଦାୟ କରିବା ନୁହେଁ। ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାର୍ଥ ହେଉଛି—ଖଣିଜ ସମ୍ପଦର ସର୍ବାଧିକ Value Addition ରାଜ୍ୟ ଭିତରେ ହେଉ, ଏଠାରେ ଶିଳ୍ପ ହେଉ, ଯୁବକଙ୍କୁ ରୋଜଗାର ମିଳୁ, ଆଦିବାସୀ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷିତ ରହୁ ଏବଂ ପରିବେଶର ମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ହିସାବକୁ ନିଆଯାଉ l ବିଜେଡିର ଆର୍ଥିକ ଅବରୋଧ ଧମକ ରାଜନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟି କୋଣରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ଆର୍ଥିକ ମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଓଡ଼ିଶାର ରାସ୍ତା ବନ୍ଦ କରି, ଶିଳ୍ପ ଓ ପରିବହନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରି କେନ୍ଦ୍ରକୁ ଚାପ ଦେବା ଦୀର୍ଘମିଆଦୀ ସମାଧାନ ନୁହେଁ। ଆନ୍ଦୋଳନର ଅଧିକାର ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଅଂଶ, କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ନିଜେ କ୍ଷତି କରିବା ଏକ ବିପରୀତ ରାଜନୈତିକ ପରିଣାମ ଆଣିପାରେ।
ଯଦି ବିଜେଡି ସତରେ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାର୍ଥର କଥା କହୁଛି, ତେବେ ଏହାକୁ ରାସ୍ତା ଅବରୋଧଠାରୁ ଅଧିକ ସଂସଦ, ବିଧାନସଭା ଓ ଆଇନଗତ ଲଢ଼େଇରେ ପରିଣତ କରିବା ଦରକାର।
ବିଜେପି ସରକାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଏକ ଅଗ୍ନିପରୀକ୍ଷା। କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ନୀତିକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ବିଜେପିର ରାଜନୈତିକ ଦାୟିତ୍ୱ ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଭାବେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜସ୍ୱ ଓ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ତା’ଠାରୁ ବଡ଼ ଦାୟିତ୍ୱ। ଏଠି ‘ଡବଲ୍ ଇଞ୍ଜିନ୍’ ମଡେଲର ପ୍ରକୃତ ପରୀକ୍ଷା! MMDR ବିବାଦର ସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନ ପାଇଁ ତିନୋଟି କଥା ଆବଶ୍ୟକ।
ପ୍ରଥମ—କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଖଣିଜ ରାଜସ୍ୱ ବଣ୍ଟନ ନେଇ ସ୍ପଷ୍ଟତା।
ଦ୍ୱିତୀୟ—ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ଥିବା ଜିଲ୍ଲା ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ଲାଭର ବ୍ୟବସ୍ଥା।
ତୃତୀୟ—ଖଣିଜ ଉତ୍ତୋଳନରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ଓଡ଼ିଶାରେ value-added manufacturing ଓ technology-based industryର ବିକାଶ।
ଓଡ଼ିଶା ଏବେ ନିଜକୁ କେବଳ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ଭରା ରାଜ୍ୟ ଭାବେ ନୁହେଁ, ଏକ diversified industrial economy ଭାବେ ଗଢ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ନିବେଶ, critical minerals, technology, exports ଓ green energy ଉପରେ ରାଜ୍ୟର ନୂଆ ଗୁରୁତ୍ୱ ଏହାର ସଙ୍କେତ।
ତେଣୁ MMDR ବିବାଦର ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ଖଣି କିଏ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବ ? ଓଡ଼ିଶାର ଖଣିଜ ସମ୍ପଦରୁ ଶେଷରେ କିଏ ଲାଭବାନ ହେବ?
ବିଜେପି ଯଦି କହୁଛି ନୂଆ ଆଇନ ନିବେଶ ଆଣିବ, ତେବେ ସେହି ନିବେଶରେ ଓଡ଼ିଆ ଯୁବକଙ୍କ ଚାକିରି କେତେ? ବିଜେଡି ଯଦି କହୁଛି ଓଡ଼ିଶାର ଅଧିକାର ଛଡ଼ାଇ ନିଆଯାଉଛି, ତେବେ ଦଳର ବିକଳ୍ପ ନୀତି କ’ଣ? କଂଗ୍ରେସ ଯଦି କହୁଛି ସଂଘୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିପଦରେ, ତେବେ ଦଳ କେଉଁ ସ୍ପଷ୍ଟ revenue-sharing model ଚାହୁଁଛି?
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ନଦେଇ କେବଳ ରାଜନୈତିକ ସ୍ଲୋଗାନ ଦେଲେ ଓଡ଼ିଶାର ଲାଭ ହେବ ନାହିଁ।
ଆଜି MMDR ବିବାଦ ବିଜେପି ପାଇଁ ନିଜର ‘ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଥମ’ ନୀତି ପ୍ରମାଣ କରିବାର ସୁଯୋଗ। ବିଜେଡି ପାଇଁ ଏହା କ୍ଷମତା ହରାଇବା ପରେ ପୁଣି ‘ଓଡ଼ିଶାର ଅଧିକାର’ର ରାଜନୀତି ଫେରାଇବାର ସୁଯୋଗ। କଂଗ୍ରେସ ପାଇଁ ଏହା ନିଜର ସ୍ଥିତି ବଞ୍ଚାଇବାର ଏକ ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ l
ଓଡ଼ିଶାର ଖଣି ଓଡ଼ିଶାର ଭାଗ୍ୟ ବଦଳାଇବାର ସମ୍ପଦ ହେବ, ନା କେବଳ ଦଳୀୟ ରାଜନୀତିର ନୂଆ ଅସ୍ତ୍ର ଏହାର ଉତ୍ତର ଏବେ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ନୁହେଁ, ଇତିହାସ ଦେବ।
ଏହି କାରଣରୁ MMDR ଲଢ଼େଇରେ ଶେଷ କଥା ହେବା ଉଚିତ—ଦିଲ୍ଲୀ ନୁହେଁ, ଭୁବନେଶ୍ୱର ନୁହେଁ; ଶେଷରେ ଜିତିବା ଦରକାର ଓଡ଼ିଶା।
